O ksi─ů┼╝ce Dariusza Czai - Znaki szczeg├│lne. Antropologia jako ─çwiczenie duchowe

pisze Joanna Sarbiewska

 

ANTROPOLOGIA WEDŁUG DARIUSZA CZAI

 

    Projekt antropologii wsp├│┼éczesno┼Ťci Dariusza Czai jest propozycj─ů szczeg├│ln─ů; zdecydowanie odchodzi od tradycyjnego paradygmatu bada┼ä etnograficznych, nastawionych na poznawanie kultur obcych ÔÇô egzotycznych, dzikich, ludowych. Wymyka si─Ö r├│wnie┼╝ klasyfikacji wsp├│┼éczesnej antropologii kultury, rozumianej jako badanie codzienno┼Ťci spo┼éecze┼ästw dzisiejszych w ich ponowoczesnym funkcjonowaniu w kulturze masowej. I wreszcie ÔÇô co chyba najwa┼╝niejsze ÔÇô sytuuje si─Ö na antypodach modelu scjentystycznego, wywodz─ůcego sw─ů metodologi─Ö z dw├│ch naukowych dogmat├│w: empiryzmu nauk przyrodniczych, ufundowanego na pozytywistycznych procedurach weryfikowalno┼Ťci oraz w─ůsko rozumianej kategorii racjonalno┼Ťci.

W swoich najwa┼╝niejszych pracach: Sygnatura i fragment, Anatomia duszy, Lekcje ciemno┼Ťci, Gdzie┼Ť dalej, gdzie indziej i - w┼éa┼Ťnie wydanej - Znaki szczeg├│lne. Antropologia jako ─çwiczenie duchowe Czaja wyra┼║nie podkre┼Ťla humanistyczny wymiar antropologii, czerpi─ůc metodologicznie z literaturoznawstwa, historii sztuki, filozofii oraz teologii. Ta zdecydowanie interdyscyplinarna, pograniczna, hybrydyczna propozycja nie jest jednak pust─ů oznak─ů postmodernistycznego tygla narracyjnych konwencji i j─Özyk├│w, ale stanowi wyraz g┼é─Öbokiego prze┼Ťwiadczenia, i┼╝ wsp├│lnym wyzwaniem i zadaniem ÔÇô tak antropologii, jak i innych humanistycznych dyscyplin ÔÇô winno by─ç poszukiwanie Rzeczywisto┼Ťci, kt├│rej wieloimienne istnienie otwiera si─Ö zawsze w podmiotowym, ┼╝ywym do┼Ťwiadczeniu. Mamy tu do czynienia z rozumieniem humanistyki w jej istotowym i osobnym od innych nauk (a dzi┼Ť mocno zapomnianym) charakterze ÔÇô eksponowaniem jej rysu autorefleksyjnego i egzystencjalnego (o tym przypomina Pierre Hadot odno┼Ťnie specyfiki filozofii), a tak┼╝e jej zdolno┼Ťci do odkrywania najg┼é─Öbszych, metafizycznych rejestr├│w Rzeczywisto┼Ťci, ukrytych pod podszewk─ů zdarze┼ä. Dla tak pojmowanego podej┼Ťcia antropologicznego akt rozumienia staje si─Ö czym┼Ť wi─Öcej ni┼╝ tylko domen─ů abstrakcyjnych operacji analitycznych; bywa, ┼╝e interpretowany "tekst kultury" staje si─Ö swoistym ÔÇ×narz─ÖdziemÔÇŁ przemiany duchowej.

Owo czytanie ┼Ťwiata, proponowane w antropologii Czai, zasadza si─Ö na dw├│ch punktach wyj┼Ťciowych: autorskiej sygnaturze, a wi─Öc prawdzie do┼Ťwiadczenia wewn─Ötrznego, subiektywnego (przeciwko scjentystycznej metodzie obiektywnej, traktowanej jako idol czy fetysz i staj─ůcej si─Ö narz─Ödziem zniewolenia) oraz fragmencie obserwowanej rzeczywisto┼Ťci, kt├│ry w szczeg├│lny spos├│b nas ÔÇ×przeszywaÔÇŁ, ÔÇ×nak┼éuwaÔÇŁ (na wz├│r Barthesowskiego punctum). Autor, maj─ůc ┼Ťwiadomo┼Ť─ç wsp├│┼éczesnej utraty horyzontu Ca┼éo┼Ťci, danego niejako a priori, wychodzi w┼éa┼Ťnie od doznania zjawiskowego fragmentu, darz─ůc cz─Östo atencj─ů ÔÇ×realno┼Ť─ç najni┼╝szej rangiÔÇŁ, rzeczy pozornie drugorz─Ödne i zwyczajne. Co jednak istotne, interesuje go fragment b─Öd─ůcy ┼Ťwiadectwem braku, zawieraj─ůcy wi─Öc w sobie jednocze┼Ťnie moc transcenduj─ůc─ů; fragment, kt├│ry mo┼╝e mie┼Ťci─ç w sobie Ca┼éo┼Ť─ç cho─ç na okamgnienie, ujawnia─ç j─ů w chwilowym epifanicznym ÔÇ×prze┼ŤwicieÔÇŁ. Zna─ç w tym rozpoznaniu wyra┼║n─ů inspiracj─Ö fenomenologiczn─ů formu┼é─ů ÔÇ×powrotu do rzeczy samejÔÇŁ, pr├│b─Ö ÔÇ×reaktywowania oczywisto┼ŤciÔÇŁ (Husserl), ÔÇ×rozbudzenia do┼Ťwiadczenia ┼ŤwiataÔÇŁ sprzed naukowych artykulacji (Merleau-Ponty), wyzwolenia go zar├│wno z wt├│rno┼Ťci epistemicznych struktur poj─Öciowych, jak i percepcyjnych, potocznych przyzwyczaje┼ä, by m├│c zobaczy─ç go na nowo, jak gdyby "po raz pierwszy". Ruch poznania ma tu zatem charakter hermeneutyczny ÔÇô podmiot prze┼╝ywaj─ůcy i interpretowany "tekst kultury" warunkuj─ů si─Ö wzajemnie, otwieraj─ůc wgl─ůd w g┼é─Öbsze warstwy Rzeczywisto┼Ťci, wymykaj─ůce si─Ö ogl─ůdowi dyskursywnemu.

Trzeba podkre┼Ťli─ç, i┼╝, zdaniem Dariusza Czai, tylko podej┼Ťcie anga┼╝uj─ůce egzystencjalnie ma szans─Ö przebi─ç si─Ö do ÔÇ×rzeczywistych obecno┼ŤciÔÇŁ (jak je nazywa George Steiner), nie czyni─ůc z obiektu poznania ÔÇ×preparatu za szk┼éem, kt├│ry poddajemy jedynie epistemologicznej manipulacjiÔÇŁ. Teksty autora oscyluj─ů niezmiennie wok├│┼é dialektyki widzialnego i niewidzialnego, wyra┼╝alnego i niewyra┼╝alnego, sko┼äczonego i niesko┼äczonego. Jego poszukiwaniom towarzyszy te┼╝ nieustaj─ůco refleksja nad mo┼╝liwo┼Ťciami j─Özyka, st─ůd te┼╝ sta┼éa w nich obecno┼Ť─ç gatunk├│w i poetyk, kt├│re wypadaj─ů poza dogmatycznie zakre┼Ťlony scjentyficzny dyskurs. To antropologia, kt├│ra wci─ů┼╝ jest w drodze, ruch jest jej ┼╝ywio┼éem, a istot─Ö tej strategii poznawczej mo┼╝e najlepiej oddaje tytu┼é jednej z ksi─ů┼╝ek Czai: Gdzie┼Ť dalej, gdzie indziej.

                                                                                                             Joanna Sarbiewska

 

Gdańskie Wykłady Filozoficzne

  • 1

 zobacz wszystkie wyklady

Nasz Facebook

facebook

Odwiedziło nas

0.png7.png4.png9.png8.png4.png4.png
Dzisiaj225
Wczoraj180
W tym tygodniu405
W tym miesi─ůcu3545

Informacje o u┼╝ytkowniku:
  • Twoje IP: 44.200.174.97
  • Twoja przgl─ůdarka: Unknown
  • Wersja:
  • System: Unknown

Obecnie na stronie jest:
1
u┼╝ytkownik(├│w)

wtorek, 17.05.2022 / 20:38