Tomasz Mackiewicz

Om├│wienie ksi─ů┼╝ki: Polifoniczny ┼Ťwiat Kierkegaarda.

Ksi─Öga Honorowa dedykowana profesorowi Karolowi Toeplitzowi.

 

1

Przypadaj─ůca w 2013 roku okr─ůg┼éa, dwusetna rocznica urodzin Sorena Kierkegaarda zaowocowa┼éa kilkoma konferencjami i publikacjami po┼Ťwi─Öconymi tw├│rczo┼Ťci du┼äskiego filozofa. Jedn─ů z nich, niezwykle interesuj─ůc─ů, jest praca zbiorowa Polifoniczny ┼Ťwiat Kierkegaarda pod redakcj─ů naukow─ů Edwarda Kasperskiego i Marii Urba┼äskiej Bo┼╝ek.

Ksi─ů┼╝ka jest pok┼éosiem konferencji zorganizowanej w marcu 2013 roku na Wydziale Nauk Spo┼éecznych Uniwersytetu Gda┼äskiego z inicjatywy prof. Karola Toeplitza. I w┼éa┼Ťnie jego osobie zosta┼éa po┼Ťwi─Öcona pierwsza cz─Ö┼Ť─ç publikacji zatytu┼éowana Karol Toeplitz jako t┼éumacz, badacz i popularyzator pism i my┼Ťli Sorena Kierkegaarda. Artyku┼é Marii Urba┼äskiej Bo┼╝ek to nie tylko barwny portret wybitnego t┼éumacza i badacza Kierkegaarda, ale tak┼╝e przyst─Öpne przybli┼╝enie dziej├│w recepcji du┼äskiego filozofa w Polsce, uzupe┼énione kompletn─ů bibliografi─ů prac prof. Toeplitza.

         ÔÇ×Polifoniczny ┼Ťwiat KierkegaardaÔÇŁ to pojemna formu┼éa, sugeruj─ůca, i┼╝ redaktor├│w tomu interesuj─ů nie tylko r├│┼╝ne aspekty dzie┼éa samego Du┼äczyka, ale tak┼╝e konteksty jego my┼Ťli i dzia┼éalno┼Ťci pisarskiej. Autorzy ksi─ů┼╝ki stan─Öli wi─Öc przed trudnym zadaniem przybli┼╝enia czytelnikom zar├│wno wszechstronnej spu┼Ťcizny Kierkegaarda, ┼é─ůcz─ůcej w sobie przecie┼╝ rozwa┼╝ania teologiczne, filozoficzne i tw├│rczo┼Ť─ç literack─ů, jak r├│wnie┼╝ jej miejsca na kulturowej mapie XIX-wieku oraz jej p├│┼║niejszej recepcji. I nale┼╝y przyzna─ç, ┼╝e wy┼éaniaj─ůcy si─Ö z zamieszczonych w tomie tekst├│w ÔÇ×polifoniczny ┼Ťwiat KierkegaardaÔÇŁ musi budzi─ç uznanie ÔÇô znalaz┼éo si─Ö w nim bowiem miejsce dla Sokratesa, Hegla, du┼äskich my┼Ťlicieli religijnych, Nietzschego, Bierdiajewa, Jaspersa, SartreÔÇÖa, Leszka Ko┼éakowskiego i wielu innych my┼Ťlicieli, tak┼╝e wsp├│┼éczesnych, co nadaje omawianej publikacji wyra┼║nie komparatystyczny charakter. 

 

Pierwszy dzia┼é artyku┼é├│w zatytu┼éowany zosta┼é ÔÇ×Kierkegaard jako artystaÔÇŁ. Wydaje si─Ö, ┼╝e po┼éo┼╝enie nacisku na ten aspekt tw├│rczo┼Ťci Du┼äczyka stanowi pierwszy wyra┼║ny sygna┼é, i┼╝ redaktorzy tomu zamierzali p├│j┼Ť─ç nieco pod pr─ůd dotychczasowych bada┼ä, w kt├│rych skupiano si─Ö w g┼é├│wnej mierze na Kierkegaardzie-filozofie lub Kierkegaardzie-teologu, odsuwaj─ůc nieco w cie┼ä artystyczny i literacki wymiar jego tw├│rczo┼Ťci.

 

Kompozycja kolejnych rozdzia┼é├│w ksi─ů┼╝ki w pewnej mierze na┼Ťladuje Kierkegaardowskie stadia na drodze ┼╝ycia. Wi─Ökszo┼Ť─ç zamieszczonych tekst├│w skupiona jest w blokach: ÔÇ×Problemy religii i wiaryÔÇŁ, ÔÇ×EtykaÔÇŁ oraz ÔÇ×Teatr, literatura, estetykaÔÇŁ. W pierwszej z tych cz─Ö┼Ťci znajdziemy mi─Ödzy innymi rozprawy podejmuj─ůce zagadnienia indywidualistycznego charakteru Kierkegaardowskiej wizji chrze┼Ťcija┼ästwa (Konrad Szocik,  Antyinstytucjonalny model Kierkegaardowskiego chrze┼Ťcija┼ästwa. Religijne rozwi─ůzanie problemu kulturowego pluralizmu), ukazuj─ůce jego postrzeganie wiary na tle XIX-wiecznej teologii protestanckiej (Marcin Hintz, Dwie drogi wiary w dziewi─Ötnastowiecznym protestantyzmie: Wichern i Kierkegaard) oraz skupiaj─ůce si─Ö na pr├│bie definicji kluczowego dla filozofa poj─Öcia wiary (Andrzej S┼éowikowski, Poj─Öcie wiary w pismach pseudonimowych i w mowach buduj─ůcych S. Kierkegaarda ÔÇô analiza por├│wnawcza i pr├│ba odczytania ca┼éo┼Ťciowego). Warto zwr├│ci─ç tak┼╝e uwag─Ö na artyku┼é Jacka Aleksandra Prokopskiego, kt├│ry przybli┼╝a takie poj─Öcia Kierkegaardowskiego s┼éownika jak na┼Ťladowanie, wz├│r, droga, cierpienie, ┼éaska, prawo, prawda, ┼╝ycie (Kierkegaard ÔÇô o na┼Ťladowaniu Chrystusa. Mo┼╝liwo┼Ť─ç innej postaci istnienia).

 

Najbardziej jednak interesuj─ůcy wydaje si─Ö tekst Andrzeja S┼éowikowskiego, b─Öd─ůcy przekonuj─ůc─ů pr├│b─ů odpowiedzi na pytanie, ÔÇ×czy istnieje jedna wizja wiary w dziele du┼äskiego filozofa?ÔÇŁ, a tym samym zniesienia podzia┼éu tw├│rczo┼Ťci Kierkegaarda na dwie wydawa┼éoby si─Ö nieprzystaj─ůce do siebie cz─Ö┼Ťci ÔÇô dzie┼éa podpisane w┼éasnym nazwiskiem i obfit─ů dzia┼éalno┼Ť─ç pseudonimow─ů. Autor s┼éusznie zwraca uwag─Ö na to, ┼╝e poj─Öciem kluczowym pism pseudonimowych Kierkegaarda jest wiara. W konkluzji stwierdza:

 

ÔÇ×Nie bez znaczenia jest tutaj, ┼╝e najog├│lniejsze pytanie, jakie mo┼╝na zada─ç w ramach pism pseudonimowych, brzmi: ÔÇ×jak mo┼╝liwa jest wiara w egzystencji cz┼éowieka?ÔÇŁ, podczas gdy w mowach buduj─ůcych zostaje one uszczeg├│┼éowione do poziomu ÔÇ×jak mo┼╝liwa jest egzystencja cz┼éowieka wobec zbawienia?ÔÇŁ. Nast─Öpuje wi─Öc zmiana ogl─ůdu z ÔÇ×wiary w egzystencjiÔÇŁ na ÔÇ×egzystencj─Ö w dobru Bo┼╝ymÔÇŁ, czyli ÔÇ×egzystencj─Ö w wierze, nadziei, mi┼éo┼Ťci (...) Wydaje si─Ö wi─Öc, ┼╝e obie strony s─ů tu tak samo wa┼╝ne dla funkcjonowania ca┼éo┼Ťci, jedna daje podstaw─Ö teoretyczn─ů, druga wype┼énienie praktyczne. W ten spos├│b dla ca┼éo┼Ťci dzie┼éa Kierkegaarda teoretyczne i zewn─Ötrzne wobec czytelnika pisma pseudonimowe s─ů jak naczynie, a praktyczne i wewn─Ötrzne mowy buduj─ůce jak jego wype┼énienie. Gdyby nie by┼éo naczynia, zawarto┼Ť─ç nie mia┼éaby si─Ö gdzie podzia─ç, gdyby nie by┼éo zawarto┼Ťci ÔÇô naczynie by┼éoby puste.ÔÇŁ

 

Do interesuj─ůcych wniosk├│w dochodzi tak┼╝e Konrad Szocik. Chocia┼╝ tytu┼é artyku┼éu sugeruje, ┼╝e jego przedmiotem b─Ödzie jedynie om├│wienie zagadnienia dobrze ju┼╝ opisanego w pracach po┼Ťwi─Öconych Kierkegaardowi, mianowicie krytyki oficjalnego ko┼Ťcio┼éa i wszelkich pr├│b instytucjonalizacji wiary, to autor wyci─ůga jednak z analizy dalej id─ůce wnioski, w przekonuj─ůcy spos├│b kre┼Ťl─ůc portret Kierkegaarda jako filozofa na wskro┼Ť wsp├│┼éczesnego w kwestii relacji porz─ůdku ┼Ťwieckiego i religijnego. W uj─Öciu Szocika du┼äski my┼Ťliciel ÔÇô cz┼éowiek g┼é─Öboko wierz─ůcy ÔÇô okazuje si─Ö rzecznikiem pa┼ästwa neutralnego ┼Ťwiatopogl─ůdowo, krytykuj─ůc wszelkie pr├│by zapewniania sobie przez instytucje religijne uprzywilejowanego statusu:

 

ÔÇ×Kierkegaard postuluje koncepcj─Ö kultury postsekularnej, w kt├│rej realizowany jest wsp├│lny dyskurs publiczny mi─Ödzy przedstawicielami r├│┼╝nych stanowisk ┼Ťwiatopogl─ůdowych i system├│w religijnych. Fundamentalne dla tego dyskursu zasady, takie jak rezygnacja przez systemy religijne z przekonania o wy┼é─ůczno┼Ťci na prawd─Ö, uznanie przez nie autorytetu nauki jako czynnika rozstrzygaj─ůcego czy akceptacja prymatu prawa ┼Ťwieckiego, stanowionego przez pa┼ästwo, znajduj─ů religijnego stronnika w filozofii religii Kierkegaarda, kt├│ry ju┼╝ w pierwszej po┼éowie XIX wieku naszkicowa┼é teoretyczne kontury dla kompatybilnego wsp├│┼éistnienia religii i pa┼ästwa.ÔÇŁ

 

Podobne sformu┼éowania dobitnie pokazuj─ů, ┼╝e my┼Ťl religijna Kierkegaarda wykracza┼éa poza sam─ů tylko teologi─Ö. Z artyku┼éu wy┼éania si─Ö zatem nie tyle posta─ç Kierkegaarda ÔÇô wielkiego my┼Ťliciela subiektywno┼Ťci, do kt├│rego to obrazu jeste┼Ťmy chyba najbardziej przyzwyczajeni, ile wnikliwego obserwatora i krytyka wsp├│┼éczesnych mu zjawisk spo┼éecznych oraz politycznych. Co wi─Öcej, obserwatora, u kt├│rego znale┼║─ç mo┼╝na przemy┼Ťlenia koresponduj─ůce z naszymi wsp├│┼éczesnymi dylematami dotycz─ůcymi obecno┼Ťci religii w ┼Ťwieckim pa┼ästwie.

Spo┼Ťr├│d artyku┼é├│w zgromadzonych w dziale ÔÇ×EtykaÔÇŁ na szczeg├│ln─ů uwag─Ö zas┼éuguje syntetyzuj─ůcy tekst Edwarda Kasperskiego, tym bardziej cenny, ┼╝e w badaniach nad Kierkegaardem rozwa┼╝ania etyczne traktowano dot─ůd najcz─Ö┼Ťciej nieco po macoszemu, w kontek┼Ťcie konfliktu mi─Ödzy estetycznym i religijnym stadium egzystencji. Zalet─ů artyku┼éu jest tak┼╝e to, ┼╝e autor nie koncentruje si─Ö w nim jedynie na najcz─Ö┼Ťciej komentowanych tekstach Kierkegaarda, z Albo-albo na czele, ale doszukuje si─Ö rozwa┼╝a┼ä etycznych tak┼╝e w innych rozprawach filozofa, s┼éusznie zauwa┼╝aj─ůc, ┼╝e

 

ÔÇ×Dyskurs etyczny pojawia┼é si─Ö tedy wprost lub po┼Ťrednio w wi─Ökszo┼Ťci jego pism, przybiera┼é r├│┼╝norodne kszta┼éty i tonacje, uobecnia┼é si─Ö te┼╝ w rozmaitych kontekstach.ÔÇŁ

 

Osobne miejsce Edward Kasperski po┼Ťwi─Öca niezwykle istotnemu dla Kierkegaarda zagadnieniu komunikowania etyki, ┼Ťci┼Ťle zwi─ůzanemu z problemem komunikacji po┼Ťredniej i bezpo┼Ťredniej, dochodz─ůc do konkluzji, i┼╝:

 

            ÔÇ×W rozwa┼╝aniach Kierkegaarda o etyce na pierwszy plan, jak mo┼╝na s─ůdzi─ç, wysuwa┼éy si─Ö trzy zagadnienia: 1) nobilitacja etyki w nurcie i na p┼éaszczy┼║nie filozoficznej refleksji o cz┼éowieku, uczynienie etyki ÔÇô a nie estetyki, poznania, ontologii, metafizyki, filozofii historii itd. ÔÇô centrum tej refleksji; 2) wysi┼éek podj─Öty w celu upodmiotowienia etyki i jej uwewn─Ötrznienia; 3) ustalenie jako┼Ťciowo odr─Öbnego charakteru etyki w stosunku do estetyki oraz innych dziedzin ┼Ťwieckiej wiedzy i praktyki, a wi─Öc w stosunku do rzeczywisto┼Ťci immanentnej, poj─Ötej w kategoriach przyrodniczych, cywilizacyjnych, socjalnych, kulturowych i historycznych, oraz ÔÇô negatywnie ÔÇô w stosunku do religii. Obrona etyki by┼éa w odczuciu du┼äskiego my┼Ťliciela swego rodzaju obron─ů ostatniej reduty, kt├│ra pozwala┼éa zachowa─ç wi─Ö┼║ mi─Ödzy ekspansywnie post─Öpuj─ůc─ů rzeczywisto┼Ťci─ů ┼Ťwieck─ů a wypieran─ů z niej transcendencj─ů.ÔÇŁ

 

            Edward Kasperski podkre┼Ťla tak┼╝e znaczenie Kierkegaardowskich rozwa┼╝a┼ä nad etyk─ů dla zrozumienia ca┼éo┼Ťci jego dzie┼éa. Du┼äski filozof wysun─ů┼é lub zaktualizowa┼é wiele kluczowych zagadnie┼ä etycznych, takich jak problem wyboru czy komunikowania etyki. Co wi─Öcej, w uj─Öciu Kasperskiego etyka mo┼╝e stanowi─ç wr─Öcz klucz do zrozumienia Kierkegaarda, gdy┼╝ pojmowanie przez niego etyki wp┼éywa┼éo na inne dziedziny jego dzia┼éalno┼Ťci, w tym na rozwa┼╝ania estetyczne i religijne, a tak┼╝e na jego stosunek do wiedzy i nauki oraz na jego antropologi─Ö filozoficzn─ů. Zdaniem autora niezwykle istotnym rysem rozwa┼╝a┼ä etycznych Kierkegaarda by┼éo tak┼╝e po┼éo┼╝enie nacisku na autodydaktyzm, kt├│ry motywowany by┼é przekonaniem o konieczno┼Ťci samodzielnej odpowiedzi na dylematy etyczne i ┼é─ůczy┼é si─Ö z nieufno┼Ťci─ů wobec wszelkich instytucji, kt├│re uzurpuj─ů sobie prawo do rozstrzygania ich w imieniu poszczeg├│lnych jednostek.

 

            Artyku┼é Edwarda Kasperskiego jest tak┼╝e dowodem na to, ┼╝e na tezy Kierkegaarda nale┼╝y patrze─ç z dystansem i krytycznie. Nie by┼éo one bowiem wolne od aporii i element├│w spornych:

 

ÔÇ×Nie znaczy┼éo to jednak, ┼╝e nie zawiera┼éa element├│w spornych czy nawet w─ůtpliwych. Negowa┼éa zbiorowo┼Ť─ç, nieufnie spogl─ůda┼éa na relacje mi─Ödzyludzkie. Odrzuca┼éa nowoczesny autokreacjonizm (cz┼éowiek si─Ö nie stwarza, g┼éosi┼é autor Albo-albo, cz┼éowiek si─Ö wybiera ÔÇ×w swym wiecznym znaczeniuÔÇŁ). Wzywa┼éa do skruchy i do pojednania z kondycj─ů ludzk─ů (czy mo┼╝e raczej z mi─Ödzyludzk─ů).ÔÇŁ

ÔÇ×S┼éabo┼Ťci─ů omawianej etyki by┼éo tak┼╝e jednostronne osadzenie w chrze┼Ťcija┼äskiej religijno┼Ťci, albowiem monopol jednego wyznania zdradza┼é ograniczono┼Ť─ç jej uniwersalizmu. Trudne do zaakceptowania ÔÇô bo elitarne i rygorystyczne ÔÇô mog┼éy wydawa─ç si─Ö zasady rozstrzygania dylemat├│w w trybie albo ÔÇô albo oraz arbitralne wykluczenie metody mediacji i kompromis├│w.ÔÇŁ

 

            Z tekstu tego wy┼éania si─Ö obraz Kierkegaarda jako autora na wskro┼Ť wsp├│┼éczesnego, a w ka┼╝dym razie filozofa, u kt├│rego my, ludzie XXI wieku powinni┼Ťmy szuka─ç inspiracji i wci─ů┼╝ aktualnych odpowiedzi na dr─Öcz─ůce nas pytania. Stanowisko takie potwierdza r├│wnie┼╝ Maria Go┼é─Öbiewska w artykule Koncepcja wyboru etycznego S├Şrena Kierkegaarda.­­ Jej zdaniem wyb├│r etyczny, uj─Öty jako warunek otwarcia podmiotu na egzystencj─Ö, zdaje si─Ö zapowiada─ç podobne, dwudziestowieczne i dwudziestopierwszowieczne tezy.

 

            Cz─Ö┼Ť─ç czwarta ksi─ů┼╝ki po┼Ťwi─Öcona zosta┼éa zagadnieniom teatru, literatury i estetyki. Otwiera j─ů artyku┼é w─Ögierskiego badacza Andr├ísa NagyÔÇÖego zatytu┼éowany The Sacral Character of Stage versus the Profanity of Pulpit ÔÇô The Schism between Observation and Participation in Kierkegaard's Late Writings. Co interesuj─ůce, autor nie koncentruje si─Ö w nim jedynie na wypowiedziach Kierkegaarda dotycz─ůcych sztuki teatralnej, ale rozpatruje interesuj─ůce go zagadnienie szerzej, doszukuj─ůc si─Ö obecno┼Ťci kategorii ÔÇ×teatralno┼ŤciÔÇŁ w ca┼éym dziele du┼äskiego filozofa. Zdaniem NagyÔÇÖego teatralno┼Ť─ç tw├│rczo┼Ťci Kierkegaarda wyra┼╝a┼éa si─Ö mi─Ödzy innymi stosowaniem przez niego tak zwanej komunikacji po┼Ťredniej czy te┼╝ podpisywaniem utwor├│w pseudonimami, wypowiadaj─ůcymi cz─Östo pogl─ůdy niezgodne ze zdaniem samego autora. Te i inne strategie pisarskie Kierkegaarda sk┼éada┼éy si─Ö zdaniem NagyÔÇÖego na osobliwy rodzaj spektaklu jednego autora, kt├│ry Kierkegaarda nieustannie odgrywa┼é przed ┼Ťwiatem:

 

ÔÇťAll these refer to the ÔÇťtheater of the selfÔÇŁ as created and manifested by Kierkegaard, with the ÔÇťstaging of the selfÔÇŁ that can describe to the structure of KierkegaardÔÇÖs thinking referring to the rhetorical strategy he uses.ÔÇŁ

            Nagy dostrzega jednak w my┼Ťli Kierkegaarda g┼é─Öbszy ni┼╝ tylko personalny wymiar ÔÇ×teatralno┼ŤciÔÇŁ. Powo┼éuj─ůc si─Ö na stwierdzenie filozofa ÔÇťin paganism theater was worship, but in Christendom the churches have generally become theaterÔÇŁ, dochodzi do wniosku, ┼╝e ten ortodosyjny chrze┼Ťcijanin po┼Ťwi─Öca┼é wiele uwagi zagadnieniom estetyzacji religii i wielokrotnie podkre┼Ťla┼é, i┼╝ chrze┼Ťcija┼äskie obrz─ůdki zawieraj─ů pewne elementy sztuki, a zw┼éaszcza teatru, i posuwa┼é si─Ö wr─Öcz do stwierdzenia, ┼╝e ÔÇ×mainly from theater focusing exclusively on the ÔÇťproductionÔÇŁ instead of the intimate and often incommunicable situation between the single individual and God, thus confronting the very substance of transcendental devotion.ÔÇŁ

 

            W tej cz─Ö┼Ťci ksi─ů┼╝ki poznajemy te┼╝ Kierkegaarda jako wnikliwego i surowego krytyka literackiego za spraw─ů artyku┼éu Bogus┼éawy Socha┼äskiej Hans Christian Andersen w konfrontacji z S├Şrena Kierkegaarda ÔÇŁAf en endnu Levendes PapirerÔÇŁ. Poznajemy go jednak przede wszystkim jako autora gruntownie osadzonego w kulturowej i filozoficznej tradycji oraz, co zw┼éaszcza zaskakuj─ůce, nie tyle buntownika, kt├│ry odrzuca┼é pogl─ůdy poprzednik├│w, buduj─ůc swoj─ů my┼Ťl na gruzach filozoficznych system├│w, ile my┼Ťliciela ┼Ťwiadomego swoich ogranicze┼ä, g┼é─Öboko prze┼╝ywaj─ůcego i przyjmuj─ůcego tezy nawet najwi─Ökszych intelektualnych przeciwnik├│w. W artykule O pewnym gorsz─ůcym ┼╝arcie u Kierkegaarda. Przyczynek do analizy kategorii pobudki Maciej Sosnowski formu┼éuje tez─Ö, i┼╝

ÔÇ×konflikt Kierkegaarda i Hegla ÔÇô pe┼éen szacunku i g┼é─Öbokich zale┼╝no┼Ťci ÔÇô jest konfliktem realnym. Dla Kierkegaarda Hegel wyznacza granic─Ö swobodnemu i ekskluzywnemu uprawiania paradoksu chrze┼Ťcija┼ästwa ÔÇô bo pokazuje, ┼╝e paradoks, czyli sprawcza transcendencja, jest czym┼Ť immanentnym samemu my┼Ťleniu, kt├│re z kolei przez to staje si─Ö specyficznym projektem egzystencjalnym, a nie martw─ů reprodukcj─ů paragraf├│w. To zatrzymanie religii i odkrycie rzetelnego my┼Ťlenia wzajemno┼Ťci i po┼Ťrednio┼Ťci w ramach spekulatywnego ducha musi by─ç zgorszeniem dla kogo┼Ť, kto filozofuje z pozycji wiary.ÔÇŁ

 

            Cz─Ö┼Ť─ç pi─ůta ÔÇô Ku filozoficznej syntezie ÔÇô ma z kolei charakter wyra┼║nie komparatystyczny i grupuje artyku┼éy po┼Ťwi─Öcone kontekstom, recepcji i aktualno┼Ťci my┼Ťli du┼äskiego filozofa. Znalaz┼éy si─Ö w niej teksty po┼Ťwi─Öcone zwi─ůzkom Du┼äczyka z polsk─ů filozofi─ů (artyku┼é ┼╗anety Nalewajk Jak uprawia─ç filozofi─Ö? Paradoksy egzystencjalne, pisarskie i komunikacyjne w pracach S├Şrena Kierkegaarda i Leszka Ko┼éakowskiego), ukazuj─ůce relacj─Ö mi─Ödzy my┼Ťl─ů Kierkegaarda a filozofi─ů Nietzschego i nawi─ůzuj─ůcych do niego postnowoczesnych filozof├│w (Hubert T. Miko┼éajczyk, Powr├│t do niewiedzy, czyli o aktualno┼Ťci filozofii S├Şrena Kierkegaarda), przynosz─ůce wnikliwe, krytyczne spojrzenie na relacj─Ö Kierkegaard-Sokrates (Wojciech Kafta┼äski, Kierkegaard jako Sokrates Kopenhagi) oraz ukazuj─ůce kategori─Ö tragizmu du┼äskiego filozofa w szerokim kontek┼Ťcie filozofii klasycznej oraz XX-wiecznej, z uwzgl─Ödnieniem Jaspersa, Unamuno, Tischnera, Bierdiajewa i Ricoeura (Tadeusz Gadacz, Wolno┼Ť─ç i tragizm).

 

Pojawienie si─Ö ksi─ů┼╝ki Polifoniczny ┼Ťwiat Kierkegaarda nale┼╝y uzna─ç za cenny wk┼éad w polskie badania nad Kierkegaardem tym bardziej, ┼╝e jest to praca nietuzinkowa. Z jednej strony porz─ůdkuje ona stan wiedzy o Kierkegaardzie za spraw─ů artyku┼é├│w omawiaj─ůcych najwa┼╝niejsze aspekty jego tw├│rczo┼Ťci, z drugiej za┼Ť znajdziemy w niej teksty, kt├│re id─ů pod pr─ůd dotychczasowych bada┼ä lub ujmuj─ů znane wydawa┼éoby si─Ö kwestie z nowych, ciekawych perspektyw (np. Edward Kasperski, Maciej Sosnowski, Wojciech Kafta┼äski).

 

Wszystko to sprawia, ┼╝e omawiana tu pozycja mo┼╝e by─ç zar├│wno po┼╝ytecznym wst─Öpem do Kierkegaarda dla wszystkich, kt├│rzy dopiero poznaj─ů spu┼Ťcizn─Ö du┼äskiego filozofa, w tym dla student├│w kierunk├│w humanistycznych, jak r├│wnie┼╝ interesuj─ůc─ů pozycj─ů dla jego bardziej do┼Ťwiadczonych badaczy. Tym bardziej, ┼╝e redaktorom tomu uda┼éo si─Ö nam├│wi─ç do wsp├│┼épracy nie tylko wybitnych polskich znawc├│w Kierkegaarda, ale tak┼╝e osoby reprezentuj─ůce zagraniczne o┼Ťrodki (meksyka┼äski University of Guadalajara, w─Ögierski uniwersytet Veszpr├ęm oraz Australian Catholic University w Melbourne).

 

Polska kierkegaardologia wci─ů┼╝ ma do uzupe┼énienia wiele brak├│w. Do┼Ť─ç wspomnie─ç, ┼╝e nadal nie mamy pe┼énego t┼éumaczenia wszystkich dzie┼é Kierkegaarda a powa┼╝ne monografie po┼Ťwi─Öcone jego tw├│rczo┼Ťci mo┼╝na by wyliczy─ç na palcach. Tym bardziej cieszy ka┼╝da inicjatywa maj─ůca na celu przybli┼╝enie jego postaci i dzie┼é polskiemu czytelnikowi, a zw┼éaszcza tak przemy┼Ťlana i ambitna jak Polifoniczny ┼Ťwiat Kierkegaarda. To wa┼╝na pozycja, kt├│ra z pewno┼Ťci─ů zainteresuje zar├│wno filozof├│w i teolog├│w, jak i badaczy literatury.

 

 

Osoby zainteresowane otrzymaniem ksi─ů┼╝ki Polifoniczny ┼Ťwiat Kierkegaarda, proszone s─ů o kontakt e-mailowy pod adres: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczy─ç, konieczne jest w┼é─ůczenie w przegl─ůdarce obs┼éugi JavaScript.

Gdańskie Wykłady Filozoficzne

  • 1

 zobacz wszystkie wyklady

Nasz Facebook

facebook

Odwiedziło nas

0.png7.png4.png9.png8.png2.png2.png
Dzisiaj203
Wczoraj180
W tym tygodniu383
W tym miesi─ůcu3523

Informacje o u┼╝ytkowniku:
  • Twoje IP: 44.200.174.97
  • Twoja przgl─ůdarka: Unknown
  • Wersja:
  • System: Unknown

Obecnie na stronie jest:
1
u┼╝ytkownik(├│w)

wtorek, 17.05.2022 / 18:51